Breda at The Met

Het Metropolitan Museum in New York is een enorm museum.
Jaren geleden ben ik er een keer geweest.
Gelukkig hebben ze vandaag de dag een grote hoeveelheid
van hun werken via het internet beschikbaar gemaakt.
Ik ging zoeken op de term ‘Breda’ en vond zo’n 144 werken
waarvan ik er een kleine 20 voorstel in een paar blog posts.
Vandaag weer een paar.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderNetherlandishBredaCa1525ndash1569BrusselsJanJohannesWierixNetherlandishAntwerp1549ndash1615BrusselsOneBegsInVainAtTheDoorOfTheDeafFr.jpg

Metropolitan Museum, New York, kunstenaar: Pieter Bruegel the Elder, Netherlandish, Breda (?), circa 1525 – 1569 Brussels, graveur en drukker: Jan Johannes Wierix, Netherlandish, Antwerp 1549 – 1615 Brussels: One begs in vain at the door of the deaf from Twelve Flemish Proverbs.


Dit werk levert wel wat problemen op.
Het is een werk gebaseerd op dat van Pieter Breugel de oudere
waarvan soms wordt aangegeven dat hij in Breda geboren is.

Maar mij hield de titel van het werk en de tekst die in een cirkel
om de afbeelding staat meer bezig.
De titel ‘One begs in vain at the door of the deaf’ zegt vertaald:
Men klopt tevergeefs aan op de deur bij een dove.
Maar het gedicht zegt dit (als ik het goed lees/omzet):

Wat ick klop
oft bid
t’is voor een doofmans deure
ons proue wort sober
ons cappe die verslijt
Eijlaes hebben wij t’beste
nu gheten veure
Soo wil ick mij
den bedelsack
haest maken quijt

De ‘deur van de dove’ lijkt mij hier niet letterlijk
deboeld terwijl de titel van het werk zegt dat wat je
ziet afgebeeld een man is die op de deur van een dove klopt.
Terwijl de tekst zeker ook als sterke boodschap wil geven
dat de persoon in kwestie heel snel uit de bedelstand wil geraken.

Zou het een monnik zijn: het gaat over een cappe die verslijt
en een bedelzak. Verderop staat nog iemand in dezelfde kleding.

Vervolgens wordt er gesteld dat de tekst afkomstig is van
12 Vlaamse gezegden. Die kan ik op internet helaas niet vinden.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemist.jpg

Nog een afbeelding waarvan voor de oorsprong verwezen wordt naar Pieter Breugel de oudere. Metropolitan Museum, New York, kunstenaar Pieter Bruegel the Elder, The Alchemist (de alchemist).


De volledige informatie:
Metropolitan Museum New York
Artist Pieter Bruegel The Elder Netherlandish Breda (?) Ca 1525–1569 Brussels
Philips Galle Netherlandish Haarlem 1537–1612 Antwerp
Publisher Hieronymus Cock Netherlandish Antwerp Ca 1510–1570 Antwerp
The Alchemist
After 1558
Ets

Op deze afbeelding is zoveel te zien. Ongelofelijk.
Een paar voorbeelden.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemistDetail01.jpg

Dat het om een alchemist gaat is onder andere op te maken aan deze man die in de boeken verdiept is. Hij wijst een van de titels op de pagina’s aan.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemistDetail02.jpg

Detail van de alchemist.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemistDetail03.jpg

Maar ook deze man, links op de afbeelding, laat niet veel te raden over. Die is aan het mengen, alles lijkt te borrelen, stomen en koken.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemistDetail04.jpg

Maar er staan ook hele andere gebeurtenissen op deze afbeelding. Wat zijn deze kinderen aan het doen?


 photo MetropolitanMuseumNewYorkArtistPieterBruegelTheElderTheAlchemistDetail05.jpg

Wat doen deze mensen op de achtergrond bij het ziekenhuis? Gaan ze er op bezoek of moeten ze worden opgenomen?


 photo MetropolitanMuseumNewYorkAuthorLudolphusDeSaxoniaPublisherPeterOsVanBredaZwolleDatBoeckVanDemLeuenOnsLiefsHerenIhesucristi28November1495Woodcuts.jpg

Metropolitan Museum, New York, Author (schrijver) Ludolphus de Saxonia, publisher (drukker/uitgever) Peter Os van Breda, Zwolle, Dat boeck van dem leuen ons liefs heren Ihesu Cristi, 28 November 1495, Woodcuts.


Over deze Peter Os van Breda vond in nog een tekst
bij Huygens ING op het web.

Terug naar de bron:
de geschiedenis ontrafeld met nieuwe technologie.
Dat is de missie van het Huygens ING, een onderzoeksinstituut op het gebied van geschiedenis en cultuur.
Wij willen dat bereiken door middel van inspirerend onderzoek en het maken van innovatieve tools om oude, ontoegankelijke bronnen te ontsluiten, te begrijpen en te analyseren.
Dit doen we op het gebied van de Geschiedenis, Letterkunde, Wetenschapsgeschiedenis, en Digital Humanities.

 photo PeterVanOsTeBreda.jpg

 photo MetropolitanMuseumNewYorkAuthorLudolphusDeSaxoniaPublisherPeterOsVanBredaZwolleDatBoeckVanDemLeuenOnsLiefsHerenIhesucristi28November1495WoodcutsDetail01.jpg

Houtsnede van Peter van Os van Breda.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartholomeusBreenberghDutchDeventer1598ndash1657AmsterdamThePreachingOfJohnTheBaptist1634OilOnWood.jpg

Dan als laatste voor vandaag dit werk. Metropolitan Museum, New York, Bartholomeus Breenbergh, Dutch, Deventer, 1598 – 1657 Amsterdam, The preaching of John the Baptist, 1634, oil on wood.


Je zegt het misschien niet op het eerste gezicht
maar dit is voor mij een combinatie van meerdere schilderijen
op een afbeelding. Bijvoorbeeld:

 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartholomeusBreenberghDutchDeventer1598ndash1657AmsterdamThePreachingOfJohnTheBaptist1634OilOnWoodDetail01.jpg

Een druk gezelschap luistert naar Johannes de Doper die staat te preken in een romantisch landschap met dramatische ruines.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartholomeusBreenberghDutchDeventer1598ndash1657AmsterdamThePreachingOfJohnTheBaptist1634OilOnWoodDetail02.jpg

Maar wat is dit. Een soort Madonna met kind. In een mooie driehoekscompositie.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartholomeusBreenberghDutchDeventer1598ndash1657AmsterdamThePreachingOfJohnTheBaptist1634OilOnWoodDetail03.jpg

Of deze schets in olieverf voor een koning op kameel. De kameel is er al.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartholomeusBreenberghDutchDeventer1598ndash1657AmsterdamThePreachingOfJohnTheBaptist1634OilOnWoodDetail04.jpg

Hier dan, een heus bachanaal met rechts Bacchus zelf. Is dat een krans op zijn hoofd? hij zit erbij alsof hij op een vat zit.


Overigens de reden dat een werk van Bartholomeus Breenbergh
in de zoekresultaten naar voor komt heeft te maken met de
preek die hier is afgebeeld.

Volgens het Metropolitan:

The Preaching of John the Baptist was a popular subject in Netherlandish art, as Spanish suppression of Protestant worship had given rise to the Calvinist response of hagepreken (hedge preaching) to large crowds in the fields surrounding Antwerp, Breda, and ’s Hertogenbosch.

Met andere woorden de preken van Johannes waren populair in
de Nederlandse kunst omdat het de mensen deed denken aan de hagepreken
die plaatsvonden rond plaatsen als Antwerpen, Breda en Den Bosch.