Schuberts Winterreise (1)

Schuberts Winterreise

Een meesterwerk ontleed
Ian Bostridge

Veel boeken over muziekstukken heb ik nog nooit gelezen.
Misschien twee werken over de Matthäus-Passion
of Matteüspassie (BWV 244) van Johann Sebastian Bach.
Maar verder eigenlijk nooit iets. Ook niet over moderne muziek.
Wel over componisten, biografieën, maar geen boeken over een werk.

 photo WP_20160607_002IanDostridgeSchubertsWinterreise.jpg

Ian Bostridge, Schuberts Winterreise – Een meesterwerk ontleed


Nu dus wel.
En dan nog wel over Winterreise.
Een lied in Duits. Gezongen door een man.
Als ik het stuk hoor wordt ik niet enthousiast (terwijl ik dit schrijf
luister ik naar een opname van Winterreise D. 911.
In de uitvoering van Ian Bostridge & Leif Ove Andsnes uit 2000.
24 stukken muziek, geschreven door Franz Schubert in 1827.
De muziek is gebaseerd op twee series gedichten van Wilhelm Müller.

Ian Bostridge is een zanger. Hij heeft het stuk veel gezongen en
zingt het nog steeds.
Ook op de grote internationale podia voor zover dat is weggelegd voor
een cyclus als Winterreise.
Het boek bestaat uit 24 delen net als het lied.
Ieder deel begint met de Duitse tekst gevolgd door een vertaling.
De vertaling van dit boek is alleen al vermeldingswaard.
Vervolgens vertelt Bostridge een verhaal naar
aanleiding van het betreffende deel.
Dat gaat alle kanten uit: muziektheorie, filosofie, kunst, literatuur,
typografie, astronomie, geschiedenis, economie, politiek
en temperatuurmetingen.
Om maar een greep te doen.

Na het lezen van het boek met 500 pagina’s ben ik nog niet enthousiast over
het stuk. Daarvoor moet ik het vaker horen, en dan nog.
Maar ik ben wel diep onder de indruk van de indruk die Winterreise gemaakt
heeft op Ian Bostridge.

Wat heel erg opvalt is dat Muller 24 gedichten schreef die in twee keer
gepubliceerd werden. Schubert gebruikt de gedichten om ze op muziek te zetten.
Iets wat zijn specialiteit was. Maar hij past de volgorde van de gedichten aan.
Hij verandert niets aan de tekst behalve de volgorde.

Bostridge schrijft daarover:

Uiteraard doet de discontinuiteit van de verhaallijn in Schuberts Winterreise enorm hedendaags aan – modern,, of is het postmodern?
In zijn boek Reality Hunger, een collage van niet nader omschreven citaten (en zelfcitaten) over het feit dat de traditionele literaire vormen niet toereikend zijn om de confrontatie aan te gaan met een moderne gefragmenteerde werkelijkheid, laat de Amerikaanse schrijver David Shields ons weten dat ‘de afwezigheid van een plot de lezer de ruimte laat om over andere dingen na te denken’.
‘De stuwende kracht,’ stelt hij, ‘komt niet voort uit een vertelling, maar uit de subtiele opbouw van thematische resonanties.’
Van de lappendeken aan literaire fragmenten die hij hier bijeenbrengt zouden er vele prima dienst kunnen doen als moto van Winterreise of van een boek over of omtrent Winterreise:

 

Ik heb iets te vertellen, maar het zal je niet meevallen om te ontdekken wat het is.

De plot wordt gesloopt, als een steigerwerk, en dat wat daarvan de plaats inneemt is de zaak zelf.

 

Hoeveel kun je weglaten en toch nog zorgen dat de compositie begrijpelijk is? Dit inzicht, of het gebrek eraan, maakt het verschil uit tussen degenen die kunnen schrijven en degenen die werkelijk kunnen schrijven.
Tsjechov rekende af met de plot. Pinter, die daarop doorging, rekende af met het verhaal, de vertelling, en Becket met de karaktertekening. We horen het hoe dan ook. Weglaten is een vorm van scheppen.

Schuberts Winterreise, pagina 46.

Om een indruk te geven van de uiteenlopende onderwerpen en gedachten
die in het boek passeren een paar voorbeelden in een reeks van blogs.

Dit was deel 1.

Advertenties