Zeldzame iconografie?

Pas geleden schreef ik een stukje naar aanleiding
van een fresco dat ik in Italie gezien had.

 photo IMG_20140922_0016FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuAlLimboScuolaGiottescaBologneseSecXIV.jpg

Ferrara, Monastero de S. Antoinio in Polesine, Gesu al limbo, Scuola Giottesca- Bolognese, Sec XIV.

Dit fresco van de school van Giotto toont een deel van het lijdensverhaal
dat je niet vaak ziet in de schilderkunst.
Christus is in het voorgeborchte en trapt de deur in
zodat de zielen van Adam en Eva en vele andere gelovigen
de hemel in kunnen. De erfzonde verbrekend.
Nu was ik vorige week in het Mauritshuis in den Haag
en ik zie daar een klein schilderij op koper
met een vergelijkbare afbeelding.

 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoper.jpg

Jan Brueghel de Oude / Hans Rottenhammer, Christus in het Voorgeborchte, 1597, olieverf op koper.

Eerst wat over Brueghel (Wikipedia):

Jan Brueghel (Brussel, 1568 – Antwerpen, 13 januari 1625) was een Vlaams kunstschilder uit de barokperiode. Hij wordt wel aangeduid als de Fluwelen Brueghel.

Jan Brueghel was de zoon van Pieter Brueghel de Oude en vader van Jan Brueghel de Jonge. Ook was hij de broer van Pieter Brueghel de Jonge, de grootvader van Jan van Kessel en de schoonvader van David Teniers de Jonge. Zijn vader stierf een jaar na zijn geboorte. Hij kreeg zijn opleiding van zijn grootmoeder, die miniatuurschilderes was, en van Pieter Goetkindt. In 1589 trok hij naar Italië, waar hij in Napels, Rome en Milaan werkzaam was. In Rome raakte hij bevriend met Paul Bril. De twee schilders werkten samen en oefenden een sterke wederzijdse invloed op elkaar uit. Een andere samenwerking was die met Johann Rottenhammer, die hem bekend maakte met de kunst in Venetië. In Milaan werkte Jan Brueghel voor kardinaal Federico Borromeo. Hij keerde terug naar Antwerpen in 1596, waar hij de rest van zijn leven doorbracht. Hij was er een van de meest gezochte schilders naast Peter Paul Rubens en werd benoemd tot hofschilder van aartshertog Albrecht van Oostenrijk en infante Isabella van Spanje. Jan Brueghel stierf op 57-jarige leeftijd aan cholera. Hij had onder andere de landschapschilder Abraham Govaerts en de bloemenschilder Daniël Seghers als leerlingen.

 photo BrueghelFamilieStamboom.jpg

Jan Brueghel de Oude schilderde soms historiestukken, zoals helletaferelen in de stijl van zijn vader, en mythologische scènes.

Opvallend zijn de schilderijen die uit een samenwerking met andere schilders ontstonden: een collega als Hendrick van Balen, Hendrick de Clerck of Rubens schilderde de figuren en Brueghel verzorgde de groene omlijsting. Een Zeer fraai voorbeeld is Het aardse paradijs van Brueghel en Rubens in het Mauritshuis in Den Haag.

Het schilderij van Brueghel is wel wat complexer.
Het vraagt wat meer tijd om naar te kijken. Bijvoorbeeld:

 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperChristusAdamEnEvaEnJohannes.jpg

Christus is hier te zien met Adam en Eva achter zich. Die man op de voorgrond met die bruine ‘jas’ kan wel eens Johannes de Doper zijn.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail01HelseTaferelen-1.jpg

De achtergrond drukt helse taferelen uit. Soms doen die erg modern aan.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail02DeDuivel.jpg

De duivel en zijn companen. Ik ben naar aanleiding van al die details op zoek gegaan naar een beschrijving van het schilderij. Niets gevonden.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail03StoetBurgers.jpg

Dus de toelichting op de details zijn van mij en een expert ben ik niet. Stoet overledenen op weg naar de hel?


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail04CompanenVandeDuivel-1.jpg

Spookachtige figuren.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail05KommerEndeKwel.jpg

Kommer ende kwel. Prettig is het er niet bij die duivel.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail06HoofdOpEenTakGespiest-1.jpg

Met een hoofd gespiest in een boom.


Het zoeken leverde niet veel op.
tot ik op het web kwam bij de site van het RKD, het
Nederlands Instituut van de kunstgeschiedenis.
Zij beheren op dit moment een systeem om afbeeldingen
te kunnen classificeren.
Zo is er een klasse met de naam Iconclass-code 73D94.
Dit staat voor:

Christ leaving hell: he liberates patriarchs, prophets, kings and other persons from hell, among them Adam, Eve, Moses, David, and John the Baptist

Ga je op die code zoeken dan vind je zomaar 10 werken
die dit onderwerp hebben.
Dit is nog een werk met dit thema:

 photo NavolgerVanJheronimusBoschChristusInHetVoorgeborchteEersteHelft16deEeuw-1.jpg

Navolger van Jheronimus Bosch, Christus in het Voorgeborchte (detail), eerste helft 16de eeuw. Helaas zijn de afbeeldingen van de website van het RDK niet zonder watermerk te downloaden. Daarom staan er van die rare tekens door de afbeelding.

Advertenties